در سال ۲۰۲۶ بیشترین حاشیه سود صادراتی مواد غذایی ایران به ترتیب متعلق به پسته، زعفران، خرمای پیارم و مضافتی، رب گوجه فرنگی و کشمش است؛ زیرا این محصولات ارزش افزوده بالا نسبت به وزن، ماندگاری مناسب برای حمل بینالمللی و تقاضای پایدار در چین، هند، امارات، عراق و روسیه دارند.
بر اساس آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران (IRICA)، ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی کشور به بیش از ۵.۲ میلیارد دلار رسیده و رشد ارزشی حدود ۲۶ درصد را ثبت کرده است. در ادامه ۱۲ محصول پرسود صادراتی را بر اساس چهار معیار مقایسه میکنیم: تقاضای جهانی، حاشیه سود صادراتی، بازارهای هدف و ظرفیت رشد
| رتبه | محصول | وضعیت تقاضا جهانی | ارزش افزوده صادراتی | بازارهای هدف |
|---|---|---|---|---|
| 1 | پسته | بسیار بالا | بسیار بالا | چین، هند، امارات، اروپا |
| 2 | زعفران | بسیار بالا | بسیار بالا | اسپانیا، امارات، چین |
| 3 | خرما | بالا | بالا | هند، ترکیه، اندونزی |
| 4 | رب گوجه فرنگی | بالا | بالا | عراق، افغانستان، روسیه |
| 5 | کشمش | بالا | بالا | روسیه، عراق، اروپا |
| 6 | سیب درختی | بالا | متوسط | هند، روسیه، عراق |
| 7 | خشکبار مخلوط | بالا | بالا | کشورهای حوزه خلیج فارس |
| 8 | عسل طبیعی | متوسط | بالا | عمان، قطر، کویت |
| 9 | آبمیوه و کنسانتره | بالا | متوسط | آسیای میانه |
| 10 | فرآوردههای لبنی | بالا | متوسط | عراق و افغانستان |
| 11 | سبزیجات گلخانهای | بالا | متوسط | روسیه و امارات |
| 12 | انواع ترشی و شور | متوسط | بالا | کشورهای منطقه |
شروع صادرات مواد غذایی از حدود 400 تا 700 میلیون تومان برای یک محموله آزمایشی زمینی به عراق یا افغانستان امکانپذیر است، اما برای یک کانتینر صادراتی استاندارد (مثلاً رب اسپتیک) به سرمایه در گردش حدود 3 تا 4 میلیارد تومان نیاز دارید. تفاوت اصلی بین این دو عدد، حجم محموله و روش حمل است، نه مجوزها.
پسته همچنان یکی از ارزشمندترین محصولات صادراتی ایران است. طبق گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، صادرات پسته ایران در سال 2024 بیش از 80 درصد رشد داشته و ارزش آن به حدود 636 میلیون دلار رسیده است. ایران در حال حاضر دومین صادرکننده بزرگ پسته جهان محسوب میشود.
شاید به خواندن این مطالب علاقه مند باشید:
رب گوجه فرنگی یکی از مهمترین محصولات فرآوریشده غذایی ایران در حوزه صادرات محسوب میشود. دسترسی به مواد اولیه باکیفیت، ظرفیت بالای تولید کارخانههای داخلی و موقعیت جغرافیایی مناسب ایران باعث شده این محصول در بسیاری از بازارهای منطقهای و بینالمللی تقاضای قابل توجهی داشته باشد.
طبق گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، ایران در سالهای اخیر همواره جزو تولیدکنندگان بزرگ گوجه فرنگی در جهان بوده است که این موضوع مزیت مهمی برای توسعه صادرات رب گوجه فرنگی ایجاد کرده است.
بازارهای هدف صادرات رب گوجه فرنگی ایران طیف گستردهای از کشورهای همسایه و منطقه را شامل میشوند. عراق، افغانستان، روسیه، کشورهای حوزه CIS، کشورهای آفریقایی و برخی بازارهای خاورمیانه از مهمترین واردکنندگان رب گوجه فرنگی ایران به شمار میروند.
| کشور | میزان تقاضا |
|---|---|
| عراق | بسیار بالا |
| افغانستان | بالا |
| روسیه | بالا |
| قزاقستان | متوسط تا بالا |
| ارمنستان | متوسط |
| کشورهای آفریقایی | رو به رشد |
نوع بستهبندی نقش مهمی در موفقیت صادراتی محصول دارد و معمولاً بر اساس بازار هدف انتخاب میشود.
| نوع بستهبندی | کاربرد |
|---|---|
| اسپتیک | صادرات عمده و صنایع غذایی |
| قوطی فلزی | خردهفروشی و فروشگاهها |
| شیشهای | بازارهای پریمیوم |
| ساشه | هتلها، رستورانها و فستفودها |
با وجود ظرفیت بالای صادراتی، تولیدکنندگان و صادرکنندگان این محصول با چالشهایی نیز روبهرو هستند:
خرما یکی از مهمترین محصولات کشاورزی صادراتی ایران محسوب میشود و به دلیل تنوع ارقام، کیفیت مناسب و تولید گسترده، جایگاه ویژهای در تجارت جهانی دارد. ایران همواره در میان بزرگترین تولیدکنندگان خرما در جهان قرار داشته و بخش قابل توجهی از تولید سالانه این محصول به بازارهای صادراتی اختصاص پیدا میکند.
طبق گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خرما در جهان است و محصولاتی مانند مضافتی، پیارم، کبکاب، زاهدی و استعمران از شناختهشدهترین ارقام صادراتی کشور به شمار میروند.
خرمای ایران به دهها کشور جهان صادر میشود و برخی بازارها به دلیل حجم بالای مصرف، اهمیت بیشتری برای صادرکنندگان دارند.
| کشور | میزان تقاضا |
|---|---|
| هند | بسیار بالا |
| پاکستان | بالا |
| ترکیه | بالا |
| امارات | بالا |
| اندونزی | بالا |
| مالزی | متوسط تا بالا |
| نوع خرما | ویژگی |
|---|---|
| پیارم | لوکس، نیمه خشک، ارزش صادراتی بالا |
| مضافتی | نرم و پرمصرف |
| خرمای ربی | ماندگاری بالا |
| کبکاب | قیمت اقتصادی |
| استعمران | مناسب صادرات عمده |
با وجود ظرفیت بالای صادراتی، فعالان این حوزه با برخی چالشها نیز مواجه هستند:
انتخاب بهترین محصول برای صادرات فقط به میزان سود بستگی ندارد؛ بلکه عواملی مانند سرمایه اولیه، ماندگاری محصول، پیچیدگی حملونقل، حساسیت به فسادپذیری و تنوع بازارهای هدف نیز اهمیت زیادی دارند.
بررسی آمارهای صادراتی و ویژگیهای عملیاتی مواد غذایی نشان میدهد خرما، رب گوجه فرنگی و کشمش معمولاً جزو گزینههایی هستند که تعادل مناسبی میان ریسک و سودآوری ایجاد میکنند.
| محصول | سرمایه اولیه | ماندگاری | پیچیدگی صادرات | ریسک صادرات |
|---|---|---|---|---|
| خرما | متوسط | بالا | کم | کم |
| رب گوجه فرنگی | متوسط | بالا | متوسط | کم تا متوسط |
| کشمش | متوسط | بالا | کم | کم |
| پسته | زیاد | بالا | متوسط | متوسط |
| زعفران | کم | بسیار بالا | متوسط | متوسط |
میزان سود صادرات مواد غذایی به نوع محصول، قیمت خرید، بازار مقصد، هزینه حمل و شرایط فروش بستگی دارد و نمیتوان یک محصول را در همه شرایط پرسودترین دانست. زعفران به دلیل ارزش بالای محصول نسبت به وزن، یکی از مهمترین اقلام صادراتی ایران است. پسته، خرما، رب گوجهفرنگی و کشمش نیز از محصولات شناختهشده در تجارت خارجی ایران هستند.
انتخاب بازار مناسب برای صادرات رب گوجهفرنگی به عواملی مانند حجم تقاضا، قیمت، تعرفه، الزامات بستهبندی، استانداردهای مقصد و هزینه حمل بستگی دارد. عراق و افغانستان از بازارهای منطقهای مهم برای محصولات غذایی ایران هستند و کشورهای روسیه، قزاقستان و برخی بازارهای آسیای مرکزی نیز میتوانند متناسب با مشخصات محصول و شرایط تجاری مقصد بررسی شوند. مقدار Brix موردنیاز نیز باید بر اساس مشخصات فنی و الزامات خریدار یا کشور مقصد تعیین شود.
سرمایه موردنیاز برای شروع صادرات مواد غذایی به نوع محصول، حجم محموله، مقصد، روش حمل، قیمت خرید و شرایط پرداخت بستگی دارد. برای یک محموله آزمایشی زمینی به عراق یا افغانستان، سرمایه موردنیاز میتواند حدود 400 تا 700 میلیون تومان باشد. در مقابل، تأمین یک کانتینر صادراتی استاندارد، بهویژه برای محصولاتی مانند رب گوجه اسپتیک، بسته به ارزش کالا و شرایط معامله میتواند به حدود 3 تا 4 میلیارد تومان سرمایه در گردش نیاز داشته باشد. هزینههای خرید کالا، حمل، بستهبندی، گمرک، اسناد و سایر هزینههای صادراتی نیز باید برای هر محموله جداگانه محاسبه شوند.
مجوزها و مدارک موردنیاز صادرات مواد غذایی به نوع محصول و قوانین کشور مقصد بستگی دارد. از مدارک رایج میتوان به کارت بازرگانی، گواهی مبدأ و گواهی بهداشت یا سلامت محصول اشاره کرد. برای برخی محصولات گیاهی، گواهی فیتوسانیتری و برای بعضی کالاها مدارک یا گواهیهای استاندارد نیز ممکن است لازم باشد. همچنین تشریفات تجاری و ثبت اطلاعات صادرات باید مطابق الزامات سامانههای مربوط و مقررات روز انجام شود.
پسته یکی از مهمترین اقلام صادراتی بخش کشاورزی ایران از نظر ارزش صادرات است و ایران در تجارت جهانی پسته جایگاه قابلتوجهی دارد. در کنار پسته، محصولاتی مانند زعفران، خرما، کشمش و دیگر محصولات کشاورزی و غذایی نیز سهم مهمی در صادرات غیرنفتی کشور دارند.
پس از عراق، بازارهایی مانند امارات، پاکستان، افغانستان، روسیه، هند، ترکیه و چین در تجارت محصولات کشاورزی و غذایی ایران اهمیت دارند. سهم هر کشور بسته به نوع محصول، سال تجاری، ارزش صادرات و شرایط بازار تغییر میکند؛ بنابراین برای انتخاب مقصد مناسب باید آمار و الزامات همان محصول و بازار بررسی شود.
بخش پشتیبانی
