اصطلاح Laycan در صنعت حمل و نقل دریایی، به طور خاص در قراردادهای چارترینگ (اجاره کشتی)، به بازه زمانی مشخصی اشاره دارد که در آن مالک کشتی موظف است شناور را برای بارگیری در اختیار چارترکننده (مستاجر کشتی) قرار دهد. این بازه زمانی از ترکیب دو مفهوم کلیدی تشکیل شده است:
این بخش، اولین روزی است که شناور باید در بندر بارگیری آماده و در دسترس چارترکننده باشد. به عبارت دیگر، چارترکننده از این روز به بعد میتواند انتظار داشته باشد که کشتی برای شروع عملیات بارگیری در دسترس باشد. Layday ممکن است به صورت یک روز مشخص یا بازهای از چند روز تعریف شود.
این تاریخ، آخرین روزی است که مالک کشتی موظف است شناور را در اختیار چارترکننده قرار دهد. اگر تا این تاریخ، شناور آماده بارگیری نباشد، چارترکننده حق دارد قرارداد را فسخ کند. این تاریخ به چارترکننده اطمینان میدهد که تا چه زمانی میتواند منتظر کشتی بماند و پس از آن، در صورت عدم آمادگی، جایگزینهای دیگری را برای انتقال محمولههای صادراتی دنبال کند.
Laycan مخفف Laydays Cancelling Date به معنی بازهی زمانی است که صاحب کشتی باید آن زمان برای بارگیری در بندر مبدا آماده باشد. مثلاً: هفته اول ماه اکتبر، یا از 1 اکتبر تا 7 اکتبر
تعیین دقیق بازه Laycan در قراردادهای استاندارد بینالمللی مانند فرمهای BIMCO، به ویژه در حمل کالاهای فله (مانند غلات، مواد غذایی و محصولات صنعتی)، به دلایل زیر کلیدی است:
در قراردادهای حمل و نقل دریایی، به ویژه در اجاره کشتی (Charter Parties)، دو اصطلاح Laytime و Laydays اغلب به کار میروند. اگرچه این دو مفهوم ارتباط تنگاتنگی با هم دارند، اما اشتباه گرفتن آنها میتواند به خسارات مالی قابل توجهی در فرآیند لجستیک منجر شود. در این مقاله به بررسی دقیق این تفاوتها و ارتباط آنها با هزینههای بندری میپردازیم.
Laytime به مدت زمان محاسبهشدهای اشاره دارد که به چارترکننده (مستاجر کشتی) فرصت داده میشود تا عملیات بارگیری (Loading) یا تخلیه (Discharging) محموله را انجام دهد. این زمان معمولاً به صورت روز، ساعت یا ترکیبی از آنها (مانند روزهای کاری) در قرارداد مشخص میشود.
محاسبه دقیق این زمان منجر به دو مفهوم مالی مهم میشود:
Laydays به بازه زمانی مشخصی اشاره دارد که در آن عملیات بارگیری باید شروع شود. این بازه زمانی، نقطهی آغازین Laytime را تعیین میکند و اغلب با تاریخ انصراف (Cancelling Date) در قراردادهای چارترینگ کشتی مرتبط است.
یک مثال کاربردی: در یک قرارداد ممکن است قید شود که کشتی باید بین روز اول تا دهم ماه میلادی در بندر مشخصی در دسترس باشد. اگر کشتی تا پایان روز دهم آماده نباشد، چارترکننده حق انصراف از قرارداد را خواهد داشت.
تفاوت کلیدی: Laytime مدت زمان مجاز عملیات را مشخص میکند و مبنای محاسبه جرایم مالی است، در حالی که Laydays بازه زمانی تعهد مالک برای در دسترس قرار دادن کشتی را تعیین میکند.
علاوه بر زمانبندی، این موضوع که چه کسی مسئولیت هزینههای عملیات بندری را بر عهده دارد، در نرخ حمل (Freight Rate) بسیار تعیینکننده است:
برای درک بهتر و کاربردیتر اصطلاحات حمل دریایی، توجه به نکات زیر ضروری است:
این اصطلاحات (مانند FIO, FILO, LIFO, LILO) به هیچ عنوان جایگزین اینکوترمز نیستند و ارتباط مستقیمی با آنها ندارند. وظیفه اصلی این اصطلاحات، مشخص کردن نحوه تعامل متصدی حمل (Carrier) با مشتری (خریدار یا فروشنده) در خصوص هزینهها و مسئولیتهای بارگیری و تخلیه است. اینکوترمز دامنه وسیعتری از مسئولیتها، ریسکها و هزینهها را در تجارت بینالملل پوشش میدهد.
عملیات بارگیری و تخلیه میتواند با استفاده از تجهیزات موجود در بندر (Shore Cranes) یا تجهیزات خود کشتی (Ship’s Gear) انجام شود. بسیاری از کشتیهای حمل کالای فله (Bulk Carriers) مجهز به جرثقیلهای داخلی خود هستند که به آنها “Ship’s Gear” گفته میشود.
مهمترین واحد در تعیین هزینههای حمل دریایی، به ویژه در روش حمل خردهبار (LCL)، واحد RT (تن درآمدزا یا Freight Ton) است. نرخ نهایی حمل توسط خطوط کشتیرانی، معمولاً بر مبنای این شاخص محاسبه میگردد که از قانون معروف تجاری W/M (Weight or Measure) پیروی میکند.
بر اساس این قانون بینالمللی، شرکت حمل و نقل برای هر محموله، بزرگترین مقدار بین وزن کالا (MT) و حجم کالا (CBM) را به عنوان RT در نظر میگیرد. این مکانیزم تضمین میکند که خطوط کشتیرانی، چه در برابر بارهای بسیار سنگین و چه در برابر بارهای بسیار حجیم، کرایه عادلانهای دریافت کنند.
فرض کنید قصد صادرات محمولهای با مشخصات زیر را دارید:
در این سناریو، از آنجایی که عدد حجم (۱.۵) بزرگتر از عدد وزن (۱.۳) است، مبنای محاسبه کرایه محموله شما ۱.۵ RT خواهد بود. این یعنی شرکت کشتیرانی، هزینه نهایی را بر اساس حجم بار (که فضای بیشتری در کشتی اشغال کرده است) فاکتور میکند.
شاید به خواندن این مطالب علاقه مند باشید:
در سال ۲۰۲۶، چارترینگ (اجاره) کشتیهای فلهبر همچنان یکی از ارکان اصلی تجارت جهانی باقی خواهد ماند، اما با تحولات و روندهای نوینی همراه خواهد بود که بر نحوه عملکرد این صنعت تأثیر میگذارند. درک این روندها برای تمام بازیگران این حوزه، از صاحبان کشتی گرفته تا چارترکنندگان و دلالان، ضروری است.
در ادامه به برخی از جنبههای کلیدی چارترینگ کشتیهای فلهبر در سال ۲۰۲۶ میپردازیم:
1. پایداری و سوختهای جایگزین:
2. دیجیتالیسازی و فناوری:
3. پویایی بازار و تقاضا:
4. ملاحظات قراردادی و حقوقی:
اجاره کشتیهای فله بر به چارترر این امکان را میدهد که بدون داشتن مالکیت کشتی، از خدمات حمل و نقل دریایی بهرهبرداری کند. این امکان به چارترر اجازه میدهد تا به سرعت کشتیها را برای نیازهای خود در زمان و مکان مشخص استفاده کند.
چارترینگ کشتیهای فله بر همراه با ریسکهایی نظیر تغییرات قیمت سوخت، تاخیرهای حمل و نقل، خسارات جادهای، آب و هوا و … میآید. بنابراین، تشخیص و مدیریت این ریسکها بسیار مهم است. از آنجا که حمل و نقل دریایی از مهمترین روشهای حمل و نقل جهانی برای محمولههای فله بر محسوب میشود، چارترینگ کشتیهای فله بر نقش بسیار مهمی در اقتصاد جهانی ایفا میکند و برای شرکتهایی که به انجام این نوع تجارت مشغول هستند، بسیار حیاتی است.
این مقاله توسط مهسا عباسی تهیه و بازبینی شده است. او دارای تجربه عملی در حمل دریایی، زمینی و هوایی به کشورهای حوزه خلیج فارس بهویژه عمان بوده و بهصورت مستقیم با فرآیندهای قیمتگذاری، ترخیص کالا، بنادر عمان و چالشهای واقعی ارسال بار کار کرده است. محتوای این صفحه بر اساس تجربه میدانی و رویههای اجرایی رایج بازار حملونقل تنظیم شده است.
بخش پشتیبانی
چنانچه کشتی به لی کن برسد و بار آماده نباشد آیا امکان کنسل شدن توسط مالک کشتی وجود دارد