اصطلاح Laycan در صنعت حمل و نقل دریایی، به طور خاص در قراردادهای چارترینگ (اجاره کشتی)، به بازه زمانی مشخصی اشاره دارد که در آن مالک کشتی موظف است شناور را برای بارگیری در اختیار چارترکننده (مستاجر کشتی) قرار دهد. این بازه زمانی از دو بخش Layday و Cancelling تشکیل شده است.
اهمیت Laycan:
Laycan در قراردادهای حمل و نقل دریایی، به ویژه در حمل کالاهای فله (مانند غلات، سنگ آهن، زغال سنگ)، از اهمیت بالایی برخوردار است. این اصطلاح به دلایل زیر کلیدی است:
Laycan مخفف Laydays Cancelling Date به معنی بازهی زمانی است که صاحب کشتی باید آن زمان برای بارگیری در بندر مبدا آماده باشد. مثلاً: هفته اول ماه اکتبر، یا از 1 اکتبر تا 7 اکتبر
برای اصلاح و بهروزرسانی بخش مربوط به تفاوت “Laytime” و “Laydays” با استفاده از منابع معتبر و با دیدگاه ۲۰۲۶، لازم است ابتدا تعاریف را دقیقتر بیان کرده و سپس به ارتباط آنها با مفاهیم مرتبط بپردازیم.
Laytime و Laydays: تفاوتی ظریف اما مهم: در قراردادهای حمل و نقل دریایی، به ویژه در اجاره کشتی (Charter Parties)، دو اصطلاح Laytime و Laydays اغلب به کار میروند که ممکن است با هم اشتباه گرفته شوند، اما تفاوتهای مشخصی دارند:
Laytime به مدت زمان محاسبهشده اشاره دارد که به چارترکننده (مستاجر کشتی) فرصت داده میشود تا عملیات بارگیری (Loading) یا تخلیه (Discharging) محموله را انجام دهد. این زمان معمولاً به صورت روز (Days)، ساعت (Hours) یا ترکیبی از آنها (مانند Running Days یا Working Days) در قرارداد مشخص میشود.
Laydays (بازه زمانی بارگیری/تخلیه):
Laydays به بازه زمانی مشخصی اشاره دارد که در آن عملیات بارگیری باید شروع شود. این بازه زمانی، نقطهی آغازین Laytime را تعیین میکند و اغلب با تاریخ انصراف (Cancelling Date) مرتبط است. Laydays به چارترکننده اطمینان میدهد که کشتی در یک دوره زمانی مشخص در دسترس خواهد بود.
تفاوت کلیدی: Laytime مدت زمان را مشخص میکند، در حالی که Laydays بازه زمانی شروع را تعیین میکند. Laytime محاسبه میشود و میتواند منجر به دموراژ یا دیسپاچ شود، اما Laydays بیشتر مربوط به تعهد زمانی مالک برای در دسترس قرار دادن کشتی در یک دوره مشخص است.
ارتباط با NOR (Notice of Readiness):
اعلام آمادگی کشتی (Notice of Readiness – NOR) سندی است که توسط کاپیتان کشتی صادر میشود و به چارترکننده اطلاع میدهد که کشتی آماده بارگیری یا تخلیه است. زمان صدور NOR، نقطهی شروع محاسبه Laytime است، مگر اینکه در قرارداد شرایط دیگری قید شده باشد. ارتباط Laytime و NOR بسیار مستقیم است؛ Laytime تنها پس از صدور صحیح NOR و در دسترس بودن کشتی آغاز میشود.
اصطلاحات مرتبط با هزینههای بارگیری و تخلیه (۲۰۲۶):
این اصطلاحات مربوط به این موضوع هستند که چه کسی مسئولیت هزینههای مربوط به بارگیری و تخلیه را بر عهده دارد و این هزینهها چگونه در نرخ حمل (Freight Rate) لحاظ میشوند:
اهمیت بهروزرسانی در 2026:
در سال ۲۰۲۶، با توجه به پویایی صنعت حمل و نقل دریایی، تأکید بر این نکات ضروری است:
استفاده از منابعی مانند BIMCO (برای استانداردهای قرارداد)، Lloyd’s Register (برای جنبههای فنی و ایمنی) و ISM (International Maritime Organization) (برای مقررات بینالمللی) میتواند به درک عمیقتر این مفاهیم در چارچوب ۲۰۲۶ کمک کند.
برای درک بهتر و کاربردیتر اصطلاحات حمل دریایی، توجه به نکات زیر ضروری است:
این اصطلاحات (مانند FIO, FILO, LIFO, LILO) به هیچ عنوان جایگزین اینکوترمز نیستند و ارتباط مستقیمی با آنها ندارند. وظیفه اصلی این اصطلاحات، مشخص کردن نحوه تعامل متصدی حمل (Carrier) با مشتری (خریدار یا فروشنده) در خصوص هزینهها و مسئولیتهای بارگیری و تخلیه است. اینکوترمز دامنه وسیعتری از مسئولیتها، ریسکها و هزینهها را در تجارت بینالملل پوشش میدهد.
عملیات بارگیری و تخلیه میتواند با استفاده از تجهیزات موجود در بندر (Shore Cranes) یا تجهیزات خود کشتی (Ship’s Gear) انجام شود. بسیاری از کشتیهای حمل کالای فله (Bulk Carriers) مجهز به جرثقیلهای داخلی خود هستند که به آنها “Ship’s Gear” گفته میشود.
برای درک آسانتر، بهتر است این اصطلاحات را از دیدگاه صاحب کشتی در نظر بگیرید:
واحدهای اندازهگیری محموله:
مثال: محمولهای با وزن ۱.۳ تن (MT) و حجم ۱.۵ متر مکعب (CBM)، دارای ۱.۵ RT خواهد بود و نرخ حمل بر اساس همین ۱.۵ RT محاسبه میشود. این بدان معناست که شرکت حمل و نقل، بر اساس هر کدام که برایشان سودآورتر باشد (وزن یا حجم)، هزینه را محاسبه میکند.
شاید به خواندن این مطالب علاقه مند باشید:
در سال ۲۰۲۶، چارترینگ (اجاره) کشتیهای فلهبر همچنان یکی از ارکان اصلی تجارت جهانی باقی خواهد ماند، اما با تحولات و روندهای نوینی همراه خواهد بود که بر نحوه عملکرد این صنعت تأثیر میگذارند. درک این روندها برای تمام بازیگران این حوزه، از صاحبان کشتی گرفته تا چارترکنندگان و دلالان، ضروری است.
در ادامه به برخی از جنبههای کلیدی چارترینگ کشتیهای فلهبر در سال ۲۰۲۶ میپردازیم:
1. پایداری و سوختهای جایگزین:
2. دیجیتالیسازی و فناوری:
3. پویایی بازار و تقاضا:
4. ملاحظات قراردادی و حقوقی:
اجاره کشتیهای فله بر به چارترر این امکان را میدهد که بدون داشتن مالکیت کشتی، از خدمات حمل و نقل دریایی بهرهبرداری کند. این امکان به چارترر اجازه میدهد تا به سرعت کشتیها را برای نیازهای خود در زمان و مکان مشخص استفاده کند.
چارترینگ کشتیهای فله بر همراه با ریسکهایی نظیر تغییرات قیمت سوخت، تاخیرهای حمل و نقل، خسارات جادهای، آب و هوا و … میآید. بنابراین، تشخیص و مدیریت این ریسکها بسیار مهم است. از آنجا که حمل و نقل دریایی از مهمترین روشهای حمل و نقل جهانی برای محمولههای فله بر محسوب میشود، چارترینگ کشتیهای فله بر نقش بسیار مهمی در اقتصاد جهانی ایفا میکند و برای شرکتهایی که به انجام این نوع تجارت مشغول هستند، بسیار حیاتی است.
برای اطلاعات عمیقتر و بهروز در زمینه اصطلاحات حمل و نقل دریایی، میتوانید به منابع زیر مراجعه کنید:
این مقاله توسط مهسا عباسی تهیه و بازبینی شده است. او دارای تجربه عملی در حمل دریایی، زمینی و هوایی به کشورهای حوزه خلیج فارس بهویژه عمان بوده و بهصورت مستقیم با فرآیندهای قیمتگذاری، ترخیص کالا، بنادر عمان و چالشهای واقعی ارسال بار کار کرده است. محتوای این صفحه بر اساس تجربه میدانی و رویههای اجرایی رایج بازار حملونقل تنظیم شده است.
بخش پشتیبانی
چنانچه کشتی به لی کن برسد و بار آماده نباشد آیا امکان کنسل شدن توسط مالک کشتی وجود دارد